Gelibolu (Çanakkale)

Hakkında — Gelibolu (Çanakkale)

Gelibolu Yarımadası, Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasında, Asya yakasındaki Çanakkale şehrinin karşısında yer alır. İstanbul'dan karayoluyla yaklaşık 4,5–5 saat sürer; 1915 Çanakkale Köprüsü'nden geçilir ya da Eceabat'tan kısa bir feribot yolculuğu yapılır. Çanakkale'nin küçük havalimanında sefer sayısı sınırlıdır. İstanbul'dan günübirlik gitmek mümkündür ama gün çok uzun olur; Çanakkale'de bir gece kalmak daha rahattır. Sahil otelleri kordona ve iskeleye yürüme mesafesindedir.

1915'in savaş alanları bugün anıt ve şehitliklerden oluşan tarihi bir alandır. Gezinize Kabatepe'deki Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi ile başlayın; multimedya salonları harekâtı anlaşılır biçimde anlatır. Ardından Anzak Koyu'nu ve Kanlısırt (Lone Pine) anıtını görün, yolda 57. Alay Şehitliği'nde durarak Ege'ye geniş manzaralı Conkbayırı'na çıkın. Yarımadanın güneyinde yüksek Çanakkale Şehitleri Anıtı boğazın girişine bakar. Boğazın en dar yerindeki Osmanlı kalesi Kilitbahir, suyun öte yanından şehre bakar. Çanakkale'nin 30 km güneyindeki UNESCO mirası Troya'da modern bir müze ve tahta at replikası bulunur.

Aile ipuçları: Burası şehitlik ve anıt alanıdır; sade giyim ve sessiz bir tavır beklenir, çocuklara bunu önceden anlatın. Yarımada rüzgârlıdır ve gölge azdır; şapka, su ve ince bir ceket alın. Helal yemek bulmak kolaydır; taze balık, Ezine peyniri ve peynir helvasını deneyin. Çanakkale ve Eceabat'ta camiler vardır. Alanlar birbirinden uzak olduğu için rehberli özel araç en iyisidir. Gelibolu ve Troya Turumuz önemli noktaları İstanbul'dan uzun bir günde gezer; daha sakin bir tempo için Çanakkale'de gecelemeli paket turlarımızı tercih edebilirsiniz.

Şehir Rehberi — Gelibolu (Çanakkale)

Çanakkale Boğazı (Dardanel), Avrupa ile Asya Türkiyesi, yani Trakya ile Anadolu arasında 61 km uzunluğunda ve 1,2 ile 6,4 km genişliğinde bir boğazdır. Stratejik önemi büyük bu boğaz, Ege Denizi'nden Marmara Denizi'ne ve oradan Boğaziçi üzerinden Karadeniz'e açılır; dünyanın gemileri Ukrayna'nın tahıl limanlarına, Romanya ve Kafkasya'nın petrol limanlarına ulaşmak için buradan geçmek zorundadır. Boğazın batı yakasını Gelibolu Yarımadası oluşturur; kıyılarındaki başlıca limanlar Gelibolu, Eceabat ve Çanakkale'dir ve 1452'de Fatih Sultan Mehmet tarafından yaptırılan Kilitbahir gibi ünlü kaleler kıyılarında yükselir. Ünlü Türk denizcisi ve ilk Türk deniz haritacısı Piri Reis de Gelibolu'da doğmuştur. Boğaz tarih ve efsaneyle doludur: antik çağda, altın postlu efsanevi koçun sırtından düşerek hızlı sularında boğulan mitolojik Boiotia prensesi Helle'nin anısına "Helle'nin denizi" anlamında Hellespont deniyordu. MÖ 480'de Pers kralı Serhas ordusunu Yunanistan'ı istila etmek için tekneler üzerine kurulu bir köprüyle boğazdan geçirdi; MÖ 334'te Büyük İskender de Pers'i istila etmek için Yunanistan'dan benzer şekilde geçti. Boğaz adını eski Dardanos kentinden alır. Osmanlılar Gelibolu'ya ilk kez 1354'te Orhan Bey döneminde ayak bastı; Çanakkale ve bölge 1362'de I. Murat döneminde tamamen Türklere geçti. I. Dünya Savaşı'nda Karadeniz üzerinden Rusya'ya yardım ulaştırmak isteyen İngilizler 1915-16'da Gelibolu Yarımadası'nı ele geçirmeye çalıştı; Atatürk komutasındaki Türk ordusu tarafından püskürtüldüler ve Çanakkale geçilemedi. Bugün Çanakkale Boğazı, Gelibolu Harekâtı'ndan kalma batıklarla dolu olduğundan dalgıçların özel ilgisini çeker; bölgeyi ve yakınındaki Truva'yı gezen pek çok tur vardır.

Gelibolu Harekâtı, Osmanlı İmparatorluğu'ndan Çanakkale Boğazı'nı almak ve onu savaş dışı bırakmak amacıyla Nisan-Aralık 1915 arasında gerçekleşti. Yaklaşık 60.000 Avustralyalı ve 18.000 Yeni Zelandalı, daha büyük bir İngiliz kuvvetinin parçasıydı; sayısal olarak küçük bir harekât olsa da orada savaşan Avustralyalılar ve Yeni Zelandalılar için büyük ulusal ve kişisel önem kazandı. Çıkarma günü 25 Nisan, her iki ülkede şafak törenleriyle ANZAK Günü olarak anılır. Atatürk'ün 1934'te Gelibolu Anıtı'na kazınan sözleri: "Bu memleketin toprakları üstünde kanlarını döken kahramanlar! Burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz. Sizler Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlatlarınız bizim bağrımızdadır, huzur içindedirler. Onlar bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evlatlarımız olmuşlardır."